مرتضى راوندى
645
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
« إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ » وَ كانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً وَ إِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ تَرْجُوها فَقُلْ لَهُمْ قَوْلًا مَيْسُوراً » مبذران و كسانى كه در زندگى زيادهروى مىكنند و اعتدال و ميانهروى را مراعات نمى - كنند ، برادر شيطانند و شيطانست كه نخست كفران نعمت پروردگار خود كرد . و چنان كه ارحام و بستگان و نزديكان و فقيران ذوى الحقوق از شما انتظار كمك دارند ، اگر فعلا نادار هستى ، در آتيه به لطف خداوند اميدوار باش و اگر اكنون به علت نداشتن ، از كمك به آنان اعراض مىكنى و توجه به حقوقشان نتوانى كرد ، بارى به گفتار خوش و با زبانى شيرين آنها را از خود دلشاد كن . بطور كلى در اسلام و قرآن كريم به مسأله انفاق و كمك به بينوايان و فقيران عنايت و توجه بسيار شده است « 1 » . آراء و نظريات اقتصادى در ايران بعد از اسلام محققان و صاحبنظران ايران بعد از اسلام ، متأسفانه ، به مسائل اقتصادى كه ضرورىترين امور زندگى است ، با ديدى علمى و مشكلگشا توجه و عنايت نكردهاند ، و در پيرامون اين مسائل ، كتب و رسائل مستقلى كه راهنماى دولت و مردم در امور اقتصادى نظير كشاورزى ، صنعت و بازرگانى باشد ، به رشتهء تحرير در نياوردهاند . با اين حال ، اگر كليهء آثار گذشتگان را ، از نظم و نثر ، مورد مطالعه قرار دهيم ، بطور جسته و گريخته ، با تعاليم و نظريات اقتصادى گذشتگان آشنا مىشويم . از جمله ، در كتاب قابوسنامه ، اثر عنصر المعالى امير كيكاوس كه در حدود سال 475 نوشته شده است ، در باب چهل و سوم ، « در آيين و رسم دهقانى و هرپيشه كه دانى » خطاب به فرزند خود ، مىگويد : « كه اگر دهقان باشى ، شناسندهء وقت باش ، و هرچيزى كه خواهى كشت ، مگذار كه از وقت خويش بگذرد . اگر ده روز پيش از وقت كارى بهتر كه يك روز پس از وقت كارى . و آلت و جفت گاو ساختهدار ، و گاوان نيك خر و به علف نيكودار ؛ و بايد كه جفتى گاو خوب هميشه زيادتى در گلهء تو باشد ، تا اگر گاوى را علتى رسد ، تو در وقت ، از كار فرونمانى و كشت تو از وقت در نگذرد ( يعنى دير نشود ) . چون وقت درودن ( يعنى درو كردن ) و كشتن باشد ، پيوسته از زمين شكافتن غافل مباش و تدبير كشت سال ديگر امسال
--> ( 1 ) . زندگى مسلمانان در قرون وسطى ، پيشين . ص 127 - 126 ( به اختصار ) .